Warmińsko-Mazurska Kartoteka Ornitologiczna

Spadek liczebności populacji bociana białego Ciconia ciconia w powiecie kętrzyńskim

Stan populacji bociana białego w rejonie Kętrzyna jest badany od 1974 roku co pięć lat. Obszar ten reprezentuje najwyższe zagęszczenia tego gatunku w skali europejskiej. W ciągu 30 lat, w okre- sie 1974–2004 odnotowywano wzrost liczebności wynoszący 35%. Ostatnia kontrola w 2010 roku wykazała spadek liczby par sięgający 25% – zwłaszcza w odniesieniu do tzw. kolonii bocianich w północnej części regionu, gdzie liczba par zmalała o ponad połowę. Wynik ten jest o tyle repre- zentatywny, że oba porównywane lata 2004 i 2010 cechował podobny efekt lęgowy.

Awifauna lęgowa OSO Puszcza Napiwodzko-Ramucka ze szczególnym uwzględnieniem gatunków priorytetowych

Podczas inwentaryzacji przeprowadzonej w roku 2012 w OSO Natura 2000 Puszcza Napiwodzko-Ramucka PLB280007 (pow. 1166 km2) stwierdzono 152 lęgowe gatunki ptaków. Odnotowano gniazdowanie 34 gatunków z Załącznika I Dyrektywy Ptasiej oraz 12 gatunków z polskiej czerwonej księgi zwierząt. Obszar ten ma szczególnie istotne znaczenie dla gatunków, których liczebność w ostoi wynosi >1% populacji krajowej, w tym: rybołowa Pandion haliaetus (5 par, 15% populacji krajowej), lelka Caprimulgus europaeus (460–750 par, 7,6%), łabędzia krzykliwego Cygnus cygnus (7–9 par, 7,6%), włochatki Aegolius funereus (40–60 par, 2,9%), kani czarnej Milvus migrans (10–14 par, 2,0%), zielonki Porzana parva (30–40 par, 2,0%), muchołówki małej Ficedula parva (685–745 par, 1,7%), bielika Haliaeetus albicilla (17–22 par, 1,6%), cietrzewia Tetrao tetrix (4 samce, 1,5%) i orlika krzykliwego Clanga pomarina (32–35 par, 1,3%). Jest to również ważna ostoja dla gągoła Bucephala clangula (100–120 par, 3,2% populacji krajowej), perkoza dwuczubego Podiceps cristatus (460–480 par, 2,4%) i siniaka Columba oenas (240–320 par, 1,1%). Obszarem o szczególnym znaczeniu dla ptaków w obrębie ostoi jest rezerwat Las Warmiński i jego najbliższe otoczenie. Znajdują się tu, skoncentrowane na niewielkim obszarze (2% powierzchni leśnej ostoi), najważniejsze lęgowiska kilku gatunków, np. muchołówki białoszyjej F. albicollis (99% populacji w ostoi), dzięcioła średniego Dendrocopos medius (30%), muchołówki małej (25%), bielika i gągoła (po 20%), siniaka (12%) oraz włochatki (7%). Ponadto na jeziorach w obrębie rezerwatu i na pobliskim Jez. Łańskim występują największe skupienia lęgowe nurogęsi Mergus merganser i perkoza dwuczubego, grupujące po ok. 30% ich liczebności w ostoi.

Występowanie sóweczki Glaucidium passerinum na Warmii i Mazurach

W latach 2011–2012 prowadzono poszukiwania sóweczek Glaucidium passerinum w większych kompleksach leśnych Warmii i Mazur. W pracy wykorzystano również dostępne źródła literaturowe oraz informacje niepublikowane. Do roku 1993 sóweczkę odnotowano tu zaledwie pięciokrotnie. W latach 2007–2012 stwierdzono ją na ośmiu stanowiskach w okresie lęgowym i kilkanaście razy w okresie pozalęgowym. Najwięcej obserwacji pochodzi z Puszczy Piskiej i Rominckiej. W Puszczy Rominckiej i Lasach Wipsowskich stwierdzono pierwsze lęgi tego gatunku. Liczebność sóweczki na Warmii i Mazurach można oszacować na 3–20 par. Zmiany w rozpoznaniu sytuacji gatunku na opisywanym obszarze w ostatnich latach mogą być spowodowane wzrostem populacji i/lub wzrostem aktywności ornitologów. Nowe tereny mogą zasiedlać ptaki pochodzące zarówno z północy, jak i środkowej Europy. Wzrost liczebności populacji gatunku w obrębie geograficznego zasięgu oraz obecność wielu dogodnych siedlisk i miejsc do gniazdowania pozwalają przypuszczać, że sóweczka zwiększy liczebność na Warmii i Mazurach w najbliższych latach.

Ekspansja czapli białej Ardea alba na Warmii i Mazurach

W pracy przeanalizowano obserwacje czapli białej Ardea alba na Warmii i Mazurach dokonane w latach 1989–2012. Zasadniczy materiał dotyczy stwierdzeń ptaków nielęgowych, zebranych zwykle podczas przypadkowych obserwacji. W latach 1989–2000 czapla biała stwierdzona została na zaledwie 10 stanowiskach, jednak już po kilku latach nastąpił bardzo dynamiczny wzrost liczebności i pojawiła się ona w szeregu nowych miejsc. Najpowszechniej spotykana była w latach 2011–2012, kiedy obserwowano ją aż w 117 miejscach spośród 161 odnotowanych w latach 1989–2012. Wiosną i latem pojawiała się nielicznie (po 11% wszystkich stwierdzeń oraz odpowiednio 3% i 5% wszystkich osobników). Najwięcej ptaków stwierdzono jesienią (76% wszystkich stwierdzeń i 91% osobników). Szczyt liczebności w tym okresie przypadał od 3. dekady września do 2. dekady października. Maksymalne zgrupowania liczyły 380 os. koło miejscowości Sątopy-Samulewo w gm. Bisztynek i 180 os. k. Kwiecewa w gm. Świątki. W okresie grudzień–luty odnotowano 2% stwierdzeń. Czaple biały najczęściej spotykano na jeziorach (37% spośród 151 stanowisk) i stawach rybnych (25%). Gatunkiem towarzyszącym czapli białej była czapla siwa A. cinerea (37% równoczesnych stwierdzeń obu gatunków). Przez większą część roku czapla siwa przeważała liczebnie nad czaplą białą z wyjątkiem okresu od sierpnia do października, kiedy liczniejsza była czapla biała. W roku 2008 wykryto pierwszy przypadek lęgu w regionie na polderze k. Sątop-Samulewa, gdzie prawdopodobnie lęgowe ptaki stwierdzono również w latach 2010 i 2012 oraz 12 par w roku 2013. Drugie stanowisko lęgowe z 8 parami lęgowymi wykryto w roku 2012 na jez. Gołdapiwo. Ekspansja czapli białej na Warmii i Mazurach odzwierciedla wzrost liczebności i zasięgu występowania gatunku w Europie.

Populacja lęgowa bociania białego Ciconia ciconia w Ostoi Warmińskiej

W ciągu 7 sezonów (2004, 2006, 2008 oraz 2010–2013) badano populację lęgową bociana białego Ciconia ciconia na Obszarze Specjalnej Ochrony Ptaków Natura 2000 Ostoja Warmińska (położenie punktu centralnego: 54°31’N; 20°80’E). Obszar ten należy do kluczowych miejsc występowania tego gatunku w skali światowej. W badaniach wykorzystano standardową metodykę stosowaną podczas Międzynarodowych Spisów Bociana Białego. Średnie zagęszczenie wynosiło od 50,2 pary/100 km2 w 2008 roku do 70,6 pary/100 km2 w 2004 roku (średnio 57,1 par/100 km2; SD=6,4). Średnia liczba młodych na parę wyniosła od 2,02 w 2004 roku do 2,81 w 2011 roku (JZa x=2,58; SD=0,29), a średnia liczba młodych w przeliczeniu na parę z sukcesem lęgowym od 2,3 w 2004 roku do 3,05 w 2013 roku (JZm=2,75; SD=0,27). Łącznie we wszystkich latach objętych badaniami populacja bociana białego w Ostoi Warmińskiej wyprowadziła co najmniej 12 329 młodych. Średnioroczna produkcja młodych wynosiła ok. 1761 os. Największy udział par bez młodych (%HPo) odnotowano w 2004 roku, natomiast najniższy w 2006 roku (x=7,3%; SD=3,7). Największe kolonie znajdowały się w północnej części badanego obszaru. W 17 koloniach w 2013 roku, w porównaniu do lat 2004, 2008, 2010, nastąpił spadek liczby gniazdujących w nich par od 10% (Momajny) do 49% (Rodnowo) (średnio 32%; SD=11,5%). Największe spadki dotyczyły dużych kolonii skupiających powyżej 30 par. W 4 małych i średnich koloniach (zakres 5–15 gniazd) i tylko w jednej dużej kolonii w Lwowcu nastąpił wzrost liczby par lęgowych. Sposób umieszczania gniazd bociana białego w Ostoi Warmińskiej w latach 2004–2013 ulegał wyraźnym zmianom. W 2013 roku w porównaniu do roku 2004 prawie o 20% wzrósł udział gniazd umieszczanych na słupach. W tym samym czasie liczba gniazd posadowionych na dachach budynków spadła o 23%.